Opgaven Nieuwkomersopvang
Gemeenten hebben grote uitdagingen om de wettelijke verplichtingen als gevolg van de Spreidingswet, de opvang van Oekraïnse ontheemden en de taakstelling huisvesting vergunninghouders uit te voeren. Gebrek aan passende opvanglocaties en het beperkte aanbod van woningen voor statushouders ligt hieraan ten grondslag. De wettelijke taak om de nieuwkomers op te vangen en te huisvesten is en blijft urgent. De huidige gemeentelijke opvang van Oekraïense ontheemden met circa 255 Oekraïners aan de Vlietweg 16-17, is vanaf eind 2027 niet meer beschikbaar. Door het COA is in 2024 de opvanglocatie Overgoo 5 in gebruik genomen voor 80 alleenstaande minderjarige asielzoekers (amv-ers). Ook van dit pand loopt de huurtermijn in 2027 af in nieuwbouw op Overgoo. In het pand aan het Stationsplein 8, worden 200 asielzoekers opgevangen. In totaal vangt de gemeente, inclusie de amv-ers, 280 asielzoekers op. Hiermee voldoet de gemeente niet aan de taakstelling van 408 personen van de spreidingswet. De gemeente is in trede 2 van het interbestuurlijk toezicht geplaatst en moet actief opzoek naar opvangmogelijkheden voor 2028 en verder.
Voor de achterstand in de huisvesting van statushouders, waar de gemeente op de een na laatste trede (trede 5) van het interbestuurlijk toezicht staat, wordt voor 3 jaar een doorstroomlocatie in het pand Van Ruysdaellaan 41-69 gerealiseerd. Dit brengt met zich mee dat er meer uitvoeringscapaciteit in het sociaal domein nodig is en er plannen moeten worden gemaakt voor uitstroom van de statushouders, na afloop van deze tijdelijke doorstroomlocatie na 3 jaar.
Bij de behandeling van de Jaarstukken 2023 is besloten tot het vormen van een bestemmingsreserve “vluchtelingen”, waaruit kosten gedekt kunnen worden voor de huisvestingsopgave van vermelde doelgroepen. Er is een bestedingsplan voor de inzet van de bestemmingsreserve in voorbereiding.
Participatiewet in Balans
Met de nieuwe Participatiewet in Balans wordt ingezet op de menselijke maat en uitgaan van vertrouwen. Het gaat onder andere in op het (verder) versterken van de vakkundigheid van de uitvoering en op passende ondersteuning om een maatschappelijke bijdrage te kunnen leveren via werk of andere vormen van participatie.
Wat de precieze financiële consequenties zijn voor de gemeente Leidschendam-Voorburg is momenteel nog niet duidelijk. Wel is helder dat de nieuwe wet eisen voorschrijft op het gebied van maatwerk en proportioneel sanctioneren (bijvoorbeeld bij het niet nakomen van wettelijke verplichtingen). Daarnaast zijn er circa 20 maatregelen en punten concreet gewijzigd binnen de wet, welke in meer of mindere mate grote gevolgen hebben voor de uitvoering en bijstandsgerechtigden.
Implementatie Wams (Wetsvoorstel aanpak meervoudige problematiek sociaal domein)
In oktober 2025 is de gemeente gestart met de pilot Versterken aanpak meervoudige problematiek (VAMS) met een looptijd van 1,5 jaar. Deze pilot is, vooruitlopend op de wet WAMS, gericht op ervaring opdoen en experimenteren met de verschillende taken die voortkomen vanuit de WAMS. Een hoofdtaak is dat gemeenten coördinatie aan inwoners moet bieden en uitvoeren waarbij er sprake is van meervoudige problematiek, om zo te zorgen voor een aansluitend en integraal zorgaanbod.
De pilot beoogt de volgende resultaten te behalen;
• Een volwaardige aanpak WAMS;
• Inzicht in de omvang van de doelgroep en het takenpakket;
• Tevredenheid bij de gebruikers en ontvangers van de aanpak.
Actieplan Jeugd en ontwikkeling Stevig Lokaal Team (Toegang Sociaal Domein)
Vanwege de oplopende kosten van jeugdhulp is lokaal een Actieplan gestart om langs de lijn van de inhoud tot een verlaging van het aantal jongeren in de jeugdhulp en een daling van de kosten te komen. Er is gebleken dat het gewenste financiële effect binnen het Actieplan in 2025 is behaald, maar dat er daarnaast ook sprake is stijgende kosten als gevolg van onder andere grotere inzet van hoog specialistische zorg vanuit het Landelijk Transitie Arrangement, door het verlagen van de caseload bij de gecertificeerde instellingen, het verkleinen van de groepen bij jeugdhulp met verblijf (JeugdzorgPlus) en de inzet van intensieve ambulante zorg om uithuisplaatsing te voorkomen.
Met de transformatie van de jeugdhulp wordt ingezet op een inhoudelijk beter en goedkoper stelsel.
Vanuit het actieplan is vanaf 2026 ook ingezet op het terugdringen van 1 op 1 begeleiding binnen verblijf, echter blijven de financiële effecten hiervan onzeker. De ontwikkeling van de inzet van jeugdhulp blijft onderhevig aan meerdere factoren, waarop we niet altijd invloed hebben. Voor de beheersing van de oplopende kosten op jeugdhulp zijn een stevig lokaal team en sturing op verwijsstromen de belangrijkste knoppen waar we aan kunnen draaien. Om die reden zullen de acties van het actieplan vanaf 2027 ondergebracht worden in de ontwikkeling van een stevig lokaal team.
De Toegang Sociaal Domein gaat over de manier waarop inwoners contact kunnen zoeken voor vragen en eventuele ondersteuning of zorg binnen het Sociaal Domein. Dat gaat om vragen rondom jeugdhulp, Wmo en Werk en Inkomen.
De gemeente is wettelijk verantwoordelijk voor het organiseren van een laagdrempelige, samenhangende toegang tot hulp. Dit vraagt een stevig lokaal team dat zichtbaar is in de wijk, breed kijkt over alle leefgebieden, zelf lichte hulp biedt zonder onnodige indicaties en coördinatie biedt zolang dat nodig is. Vanuit de verkenning, gebaseerd op het Verkenningsinstrument Toegang van de VNG, die in 2025 is uitgevoerd op de huidige toegang, zijn ontwikkelopgaven geformuleerd. Deze ontwikkelopgaven zullen vanaf 2026 geïmplementeerd gaan worden.
Dit vraagt een andere manier van werken van toegangsmedewerkers, omdat ze breed ingezet worden in plaats van op een expertise, ze kaderen af, kiezen - indien nodig - de belangrijkste interventies om inwoners en gezinnen weer op de rails te krijgen en sluiten dan in de meeste gevallen het dossier weer af.
Voor de integrale toegang zijn vier bewegingen noodzakelijk:
1. Het anders inrichten van de toegang en het versterken van het voorliggend veld
2. Het steviger positioneren van de toegang binnen de gemeentelijke organisatie bij multi-problematiek
3. Het versterken van account- en contractmanagement en toezicht op organisaties die jeugdhulp bieden of hiernaar verwijzen
4. Het consequent afbakenen van hulp door actief in te zetten op afbouw en uitstroom
Daarnaast krijgt de gemeente steeds meer verantwoordelijkheid om zelf lichte ondersteuning te bieden in het lokaal team.
Nieuwe aanbestedingen Jeugdzorg
In 2025 is gestart met een regionaal inkooptraject voor jeugdhulp. Er zijn verschillende risico’s in beeld gebracht en, afhankelijk van de omvang van het risico, voorzien van beheersmaatregelen. Belangrijke randvoorwaarde voor de regionale inkoop is dat de gemeenten lokaal hun toegang en de sociaal, pedagogische basis op orde hebben. Dat betekent dat zowel de toegang als de sociaal, pedagogische basis moeten aansluiten op de regionaal ingekochte jeugdhulp zodat jongeren niet tussen wal en schip terechtkomen. Eind 2025 is gebleken dat het noodzakelijk is om de inkoop te faseren waardoor de nieuwe inkoop op 1 januari 2028 moet zijn afgerond in plaats van 2027.
Hervormingsagenda Jeugd
De deskundigencommissie Van Ark beoordeelt wie verantwoordelijk is voor het financiële risico als de bezuinigingen vanuit de Hervormingsagenda niet worden gerealiseerd. Zij hebben in 2025 geconcludeerd dat de voortgang en de effectiviteit van de benodigde maatregelen onvoldoende van de grond komt door een te hoge planningsambitie en een te strak financieel keurslijf. In het adviesrapport van de commissie is het volgende opgenomen:
- De tekorten over 2023 en 2024 zijn een gedeelde verantwoordelijkheid van Rijk en gemeenten;
- Het meerjarig financieel kader verdient actualisatie, gebaseerd op een definitieve vaststelling van het budget voor 2025;
- Het is niet wenselijk en niet haalbaar om de beoogde besparingen vanaf 2026 te handhaven, zoals opgenomen in het meerjarig financieel kader in de Hervormingsagenda;
- De commissie adviseert het Rijk om tot 2028 de besparing als PM-post op te nemen in de rijksbegroting.
Het advies voor 2023 en 2024 is overgenomen, maar het is nog niet bekend wat de lijn van het nieuwe kabinet is.
Bezuiniging gemeenschappelijke regelingen
Met de kaderbrief aan de gemeenschappelijke regelingen is de financiële taakstelling die bij gemeente aan de orde is, ook neergelegd bij de gemeenschappelijke regelingen. Voor jeugdhulp zijn de gemeenschappelijke regelingen GGD-Veilig Thuis Haaglanden en het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden van belang. De taakstelling bij Veilig Thuis kan de druk op onze lokale toegang vergroten omdat Veilig Thuis mogelijk eerder naar de lokale toegang gaat verwijzen. De bezuiniging bij het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden kan effect hebben op de sturing op de zorgaanbieders waarmee de ambitie op scherpere sturing onder druk komt te staan. De bezuiniging bij de GGD kan ervoor zorgen dat de wettelijke taken onder druk komen te staan, bijvoorbeeld om infectieziektebestrijding goed uit te kunnen voeren. Zo is er een risico dat infectieziekten nauwelijks ingeperkt kunnen worden.
Hervormingsagenda inkomensondersteuning
De Hervormingsagenda inkomensondersteuning van de Rijksoverheid streeft drie doelen na: inkomensondersteuning moet mensen zekerheid bieden, makkelijker te begrijpen zijn en (meer) werk moet lonen. Door de sociale zekerheid, toeslagen en inkomstenbelasting te hervormen. Vanuit de Hervormingsagenda verwachten we de volgende ontwikkelingen die van invloed zijn op ons werk, onze organisatie en onze financiën:
- Suwi-wetgeving arbeidsmartkregio (Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen)
- Nieuwe wet handhaving sociale zekerheid
- Participatiewet in balans
- Wet proactieve dienstverlening
Schuldhulpverlening, werk en inburgering
Op gebied van schuldhulpverlening, werk en inburgering zien wij aanvullend op bovenstaande, de volgende ontwikkelingen voor de komende jaren:
- Mogelijk structurele tekorten uitvoering inburgering
De VNG heeft het Rijk gevraagd om een oplossing te vinden op de landelijk, bestaande tekorten op de inburgeringsbudgetten. Ten tijde van het schrijven van deze Kadernota heeft het Rijk nog geen extra middelen aangekondigd.
- Asielwetgeving
Dit betreft de landelijke ontwikkelingen rondom deze thematiek en het effect ervan op activiteiten van de gemeente, zoals de doorstroomlocatie en de taakstelling voor huisvesting. De implementatie van nieuwe en veranderde wetgeving vraagt extra capaciteit. Het is onduidelijk of er budget komt van het Rijk. Het is dan de vraag of we de wettelijke taken in kader van instroom en begeleiding op tijd kunnen uitvoeren.
- Status en opvang Oekraïense ontheemden
Gemeenten ervaren uitdagingen rondom de opvang en status van Oekraïnse ontheemden. Komende jaren gaat het budget vanuit het Rijk voor gemeentelijke opvang Oekraïners naar beneden, dat betekent dat we mogelijk onvoldoende budget hebben voor de uitvoering van taken zoals de controle op leefgeld of eigen bijdrage.
- Schuldhulpprogramma Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW)
Vanuit het schuldhulpprogramma van SZW is extra budget voor vroegsignalering beschikbaar tot en met 2030. Het is nog onduidelijk of er vervolgens structureel meer capaciteit nodig is. Vanuit het programma komen nog meer plannen, maar per wanneer en in hoeverre daar budget voor meekomt is nog onduidelijk.
Druk op de Wmo
De druk op de Wmo blijft hoog door vergrijzing en bevolkingsgroei. Het aandeel 75-plussers stijgt van 11,9% in 2025 naar ruim 15% in 2050 (CBS). Daarmee neemt ook het aantal inwoners met ouderdomsziekten toe, waaronder dementie (van 1.700 naar 2.700). Dit leidt tot meer en complexere Wmo-vragen, mede door een groei van zware GGZ-problematiek.
Landelijk beleid zet in op preventie en laagdrempelige ondersteuning (onder andere AZWA). Tegelijkertijd staat de houdbaarheid van de Wmo onder druk. Door externe ontwikkelingen, zoals GGZ-wachtlijsten, verschuiven zorgtaken naar gemeenten. Mogelijke maatregelen, zoals een inkomensafhankelijke eigen bijdrage (voorzien per 2028) en het afbouwen van huishoudelijke hulp (vanaf 2029), zijn nog onzeker. Dit maakt de financiën en inhoudelijke impact voor gemeenten op lange termijn onduidelijk.
Wijkaanpak Bovenveen midden
De buurt Bovenveen midden kampt met uitdagingen. Uit zowel de cijfers als de signalen die inwoners en buurtprofessionals delen, gaat het in Bovenveen midden (in acht straten) minder goed dan in het overgrote deel van de rest van de wijk Bovenveen en Voorburg.
Ook het college heeft aangegeven in te willen zetten op verbetering van een aantal zaken in deze buurt. Denk hierbij aan overlast in de buurt waaronder verrommeling in de openbare ruimte, onderwijsachterstanden en armoede. Om verslechtering van de situatie in deze buurt tegen te gaan en ervoor te zorgen dat de buurt sterker wordt op verschillende thema’s, is een integrale aanpak nodig. Dit vraagt om politieke keuzes over de inzet van (extra tijdelijke) middelen.
Schoolveiligheid
In deze komende jaren ligt de nadruk op de doorontwikkeling, versterking en de borging van Schoolveiligheid binnen Leidschendam-Voorburg. Daarbij blijven we inzetten op de samenwerking tussen scholen, ouders, veiligheidspartners en de gemeente zodat signalen en incidenten snel en adequaat opgepakt kunnen worden. We bouwen voort op de stappen die de afgelopen jaren al zijn gezet.
De borging van Schoolveiligheid heeft in deze fase de prioriteit binnen de aanpak. Dit betekent dat we extra nadruk leggen op het implementeren van maatregelen die ervoor zorgen dat Schoolveiligheid duurzaam wordt verankerd in het beleid van alle VO-scholen. Belangrijke overwegingen voor de toekomst zijn het bepalen waar de regie over Schoolveiligheid komt te liggen en hoe we kunnen waarborgen dat het onderwerp gezamenlijk gedragen blijft. Dit vraagt om heldere afspraken, blijvende betrokkenheid van alle partijen en een structurele plek van Schoolveiligheid in het beleid van scholen en de Gemeente Leidschendam Voorburg.